د هیواد لوی څارنوال څارنپوه محمد فرید حمیدي: "اداري فساد او د ښځو پر وړاندې تاوتریخوالي په نړیواله کچه افغانستان بدنام کړی. "
هغه موضوع چې د افغانستان لوی څارنوال د څارنوالانو د سرتاسري کنفرانس په دریمه ورځ مطرح کړه. دغه کنفرانس د لړم میاشتې په ۱۲ نیټه د کابل په کانټینینټل هوټل کې ترسره شو، چې پکې د ملي یووالي حکومت اجراییه رییس داکتر عبدالله عبدالله، د هیواد لوی څارنوال محمد فرید حمیدي،د بشري حقونو د خپلواک کمیسون مشرې سیما سمر، ښځو چارو وزارت معینی نبیله مصلح، کورنیو چارو ځینو مسوولانو، داخلي او خارجي خپلواکو ارګانونو مسوولینو، مدني ټولنې مسوولینو، د مرکز او ولایاتونو څخه د لوی څارنوالۍ مسوولانو ګډون کړی وو.پدې ناسته کې د ښځو پر وړاندی تاوتریخوالي لاملونو او د هغی سره د مبارزې په اړه بحثونه وشول.
لوی څارنوال محمد فرید حمیدي د دې پروګرام په پیل کې د ښځو او ماشومانو پر وړاندې د تاوتریخوالي ځینې لاملونه په ګوته کړل. د ښاغلي حمیدي په باور هغه د ښځو پر وړاندی تاوتریخوالي سره مبارزې لپاره جدي او قاطع اراده لري. هغه زیاته کړه: " له بده مرغه اداري فساد او د ښځو پر وړاندی تاوتریخوالي په نړیواله کچه د افغانستان نوم بدنام کړی دی. "
د هیواد د لوی څارنوال په وینا د قانون د حاکمیت بحران، فقر او تاوتریخوالي چې په دریمه نړۍ کې شتون لري د اقتصادي مسایلو څخه سرچینه نه اخلي، بی عدالتي د قانون نه تطبیقیدل یې د مهمو لاملونو له جملی څخه دی. هغه سوله او امنیت د قانون د حاکمیت سره تړلي وبلله. او زیاته یی کړه: " په افغانستان کی تاوتریخوالۍ د ناامني د سترو لاملونو له ډلی څخه ده. تاوتریخوالۍ جرمونه رامنځ ته کوي تر څو پوری چه د بی عدالتۍ سره مبارزه نوی شوی نه شوکولای سوله او امنیت راولو. "
د ښآغلي حمیدي په اند، تاوتریخوالی، ازار او اذیت په افغانستان کی په یوه عادی کار بدل شوي. د هغه په باور د تاوتریخوالي پر وړاندی یواځی او یواځی عدلي او قضایی هلی ځلی بسنه نه کوي. د تاوتریخوالي سره مبارزي لپاره د عدلی او قضایي، تقنیني، سیاسي او اداري ارګانونو د اقداماتو ټولګه اړينه ده.
د افغانستان لوی څارنوالی په جنایي، تقنیني، اداري او د ښځو پر وړاندی د تاوتریخوالی د سیاست په ایجادولو کی د وزیوارنو شورای رول مهم وباله. د هغه په باور د وزیرانو د شورای دارالانشا کولای شی د قوانینو، مقراراتو،او استراتیژیګانو د بیا کتنی د فکر د اتاق په سیر عمل وکړي. دا شورای کولای شي قوانین جنسیتی کړي. په داسی ډول چه د ښځو ځای او مقام پکی خوندي وي، او د هغوی پر وړاندی د تاوتریخوالي د منعی لامل وګرځي.
دا پداسی حال کی ده چه د اساسي قانون ۲۱ ماده هر ډول تبعیض او امتیاز منع کوي. ایا د اساسي قانون دا ماده په ټولنه کی تطبیقیږي؟ د هیواد لویه څارنوالی وایی:" ددی کار لپاره باید په افغنانستان کی الګوګانی بدلون ومومي. د بیلګی په توګه په افغانستان کی ټول افتخاري نشانونه او مډالونه د نارینوو په نوم دي. پداسی حال کی چه هغه قهرمانی ښځی چه په افغانستان کی یی د حق او عدالت لپاره مبارزی کړي وی بی شمیره دي. باید د اساسي قانون ۲۱ ماده د مکتبونو دنوم ایښودنی،لارو او واټونو، د مشهورو ښځو د افتخاري نشانونو په فکر کی ونیسي."
په ورته وخت کی ښاغلي حمیدي د لوی څارنوالی په تشکیلاتو کی د ښځو پر وړاندی د تاوتریخوالی د منعی ، د ماشومانو د تخلفاتو او د بشر د حقونو څخه د ملاتړ معاونیت ایجاد یو مهم ګام و باله.د هغه په وینا دا معاونت یواځی د ښځو او ماشومانو پر وړاندی د تاوتریخوالی سره قانوني او جدی برخورد کوي مګر دا مبارزه به رهبري او مدیرت کړي. هغه وایی: " دهغه معلوماتو څخه په استفاده چه دغه مرستالي یی د تاوتریخوالي د قضیو د تحقیق په جریان کی لاس ته راوړي، کولای شي د افغانستان دولتی اداری وتوانوي چه د ښځو د حقونو څخه د ملاتړ دقیق میکانیزمونه منځ ته راوړي."
د ملي یووالي اجراییه رییس ډاکتر عبدالله عبدالله هم د ښځو پر وړاندی د تاوتریخوالی سره مبارزه جدي موضوع و بلله. د ملي یووالی حکومت اجراییه رییس په باور ددی کنفرانس پایله باید هدف ته د رسیدلو لپاره په عملي اقداماتو بدله شي. هغه په مختلفو محیطونو کی د ښځو پر وړاندی د تاوتریخوالی بیلا بیلو ډولونو ته په اشاری سره وویل: " دا مبارزه د یوه فرد څخه پیل کیږی. د ښځو پروړاندی تاوتریخوالی نه یواځی په کورنیو کی بلکه په کاري محیط او ټولنه کی هم شتون لري. ټول باید دهغه سره مبارزه وکړو."
د ملی یووالي حکومت اجراییوي رییس په باور، د تاوتریخوالی سره د مبارزی په برخه کی ښه اقدامات شوي دي، ولی بسنه نه کوي. تاوتریخوالی باید د خلکو په منځ کی په یوی ناروا پدیدي بدل شي. باید ټول سره راټول شو د تاوتریخوالی د فرهنګ سره چه په ټولنه کی په ورځنیزه توګه واقع کیږی مبارزه وکړو.
هغه د الګو د بدلون او د میرمنو په نومونو د افتخاري مډالونو اړولو په اړه د هیواد لوی څارنوال د پیشنهاد ستاینه وکړه او زیاته یی کړه: " پدی برخه کی به اقدامات وشي. ښځو په افغانستان کی ستر کارونه سرته رسولي. یادونه او حاطری یی باید په یاد وساتل شي. دا کار د ښځو لپاره په ځان د اعتماد د کچی د لوړوالی سبب ګرځي. "
په افغانستان کی نزدی څلور لسیزی جنګ د ښځو پر وړاندی د تاوتریخوالی لامل بلل کیږی. دا هغه موضوع ده چه د بشري حقونو خپلواک کمیسیون مشره ډاکتر سیما سمر پری باور لري. هغه په کورنیو کی انجونو باندی هلکانو ته امتیاز ورکولو د تاوتریخوالی بل لامل بولي. دهغی به باور دا امتیاز ورکول په کورنیو کی د ښځور پر وړاندی تاوتریخوالی دی چه په اخر کی په ټولنه کی په تاوتریخوالي بدلیږی. میرمن سمر د کور څخه تیښتی ته اشاره وکړه او زیاته یی کړه: " د کور څخه د انجونو تییښته جرم دی ولی د هلکانو تیښته جرم نه بلل کیږي."
قدرت فزیکی مردان نسبت به زنان، مسایل اقتصادی و کسب درآمد، عنعنات نا پسند و عدم دسترسی زنان به خدمات عدلی از موارد مشخص دیگری است که به باور بانو سمر، سبب خشونت علیه زنان می شوند.
د ښځو په پرتله د نارینوو فزیکی پیاوړتیا، اقتصادی مسایل او ګټه، بی ځایه عنعنات او عدلي خدمتونو ته د ښځو نه لاس رسې د ښځو پر وړاندی د تاوتریخوالی نور لاملونه دي. د ښځو پر وړاندی د تاوتریخوالی ، د ماشومانو د تخلفات او د بشرد حقونو څخه د ملاتړ په چارو کی د لوی څارنوال مرستیالی پوهنمل ملیحه حسن په سیاسي نظام کی د بی ثباتی د تاوتریخوالي لاملونه و بلل. د هغه په باور په هغه ټولنه کی چه ښځي د تاوتریخوالی ښکار ګرځی پایلی یی د فرهنګ او ټولنیز نظام په ورانیدو تمامیږي.
د ښځو پر وړاندی د تاوتریخوالي د قضیو بی پری تحقیقات، د تاوتریخوالی د عاملانو قانوني تحقیق، د کارکونکو د ظرفیت د کچی لوړول او د قوانینو په ځانګړی توګه د ښځو پر وړاندی د تاوتریخوالی د قانون په اړه پوهاوي ورکول، د هغو مواردو څخه دی چه میرمن حسن د خپل کار د لمړیتوبونو څخه یاد کړل. هغی د تاوتریخوالی د قربانی شوو ښځو د ملاتړ په اړه وویل: " مونږ هڅی کوو چه په لویه څارنوالی کی د رواني درملنی مرکز ایجاد کړو. په ورته وخت کی به د لوړو زدکړو وزارت، د عامی روغتیا وزارت،د پوهنی وزارت، د ښځو پر وړاندی د تاوتریخوالی د مبارزی محلي ارګانونو سره په همغږی پدی برخه کی کار وشي، ټاکلی ده چه زر به ددی ارګانونو سره یو توافق خط امضآ شي. دا ارګانونه به د لوی څارنوالی سره د ښځو پر وړاندی د تاوتریخوالی په مبارزه کی مرسته وکړي.
په ورته وخت کی د څارنوالانو د سرتاسري کنفرانس په دویمه ورځ د مدافع وکیلانو د خپلواکی ټولنی مسوولانو، او د افغانستان د څارنوالانو ټولنی مسوولانو هم د اداري فساد او د ښځو پر وړاندی د تاوتریخوالي په اړه خبرې وکړی. دا کنفرانس په داسی وخت کی ترسره کیږی چه د ښځو پر وړاندی د تاوتریخوالی ځانګړی څارنوالی د راپور پر اساس د کال د پیل څخه د لړم تر میاشتی پوری په دغه ریاست کی د تاوتریخوالی ۲۴۶۲ قضیی ثبت شوي. هغه ژمنو ته په کتو سره چه د دولت لوړپوړو چارواکو وکړی انتظار کیږی چه د ښځو او ماشومان پر وړاندی د تاوتریخوالي په برخه کی به مهم ګامونه واخیستل شي.
"
